Baking soda bij paarden

Baking soda tegen rode bloedworm

Er bestaat geen wetenschappelijk bewijs dat baking soda volwassen rode bloedwormen, andere darmwormen of ingekapselde larven doodt. De zuurgraad in de maag vormt bovendien niet de plaats waar een besmetting met kleine rode bloedworm wordt bestreden. Volwassen kleine rode bloedwormen leven in de dikke darm, terwijl larvale stadia zich in de darmwand kunnen inkapselen. Baking soda bereikt deze parasieten niet in een vorm of concentratie waarmee zij worden gedood.

Een mestonderzoek kan inzicht geven in de uitscheiding van wormeieren door volwassen wormen. Een lage mestuitslag sluit ingekapselde larven echter niet uit, omdat deze nog geen eieren produceren. Wanneer behandeling nodig is, kan alleen een daarvoor geregistreerd ontwormmiddel werkzaam zijn. Welk middel passend is, hangt af van de wormsoort, het larvale stadium, de leeftijd en gezondheid van het paard, de besmettingsdruk, eerdere behandelingen en mogelijke resistentie. Baking soda is geen alternatief voor mestonderzoek, een veterinaire risico-inschatting of een passende wormkuur.

Invloed op de maag

Omdat natriumbicarbonaat zuur neutraliseert, wordt soms beweerd dat het maagzweren kan voorkomen of behandelen. De chemische redenering is begrijpelijk, maar een tijdelijke verandering van de pH is niet hetzelfde als een bewezen behandeling van Equine Gastric Ulcer Syndrome. Paarden produceren voortdurend maagzuur en de zuurgraad verschilt bovendien tussen de verschillende delen en lagen van de maaginhoud. Omeprazol remt de zuurproductie gedurende langere tijd. Baking soda neutraliseert slechts een deel van het reeds aanwezige zuur en de maag vult dit effect weer aan.

Maagzweren bij paarden vormen daarnaast geen uniforme aandoening. Er wordt onderscheid gemaakt tussen aantasting van het plaveiselepitheel en aandoeningen van het kliergedeelte van de maag. De ontstaansmechanismen en behandelkeuzes verschillen. Zonder gastroscopie is niet met zekerheid vast te stellen of een paard maagzweren heeft, waar deze zich bevinden en welke behandeling nodig is. Baking soda mag daarom niet worden gebruikt als vervanging voor diagnostiek en gerichte veterinaire therapie.

Het langdurig beïnvloeden van de maag-pH kan theoretisch gevolgen hebben voor processen die afhankelijk zijn van een zuur milieu, waaronder de eerste eiwitvertering en de natuurlijke barrière tegen bepaalde micro-organismen. Voor de veel gedeelde bewering dat kleine dagelijkse hoeveelheden baking soda bij paarden aantoonbaar ziekteverwekkers levend naar de darmen laten doorgaan, ontbreekt echter overtuigend paardenonderzoek. Het is belangrijk om een biologisch mogelijke verklaring niet als bewezen klinisch gevolg te presenteren.

De achterdarm en beschermd natriumbicarbonaat

De gedachte achter het geven van baking soda bij achterdarmverzuring is dat een basische stof de pH in de blindedarm en dikke darm zou kunnen verhogen. Gewoon, onbeschermd natriumbicarbonaat reageert echter grotendeels eerder in het maag-darmkanaal. Daarom bestaan er commerciële producten waarin natriumbicarbonaat van een beschermende laag is voorzien. Die producten zijn ontwikkeld om een groter deel van de werkzame stof pas in de achterdarm vrij te laten komen. Een onderzoek naar zo’n beschermd product bij paarden met een zetmeelrijk rantsoen kan niet worden gebruikt als bewijs dat enkele eetlepels gewone baking soda hetzelfde effect hebben.

In een onderzoek uit 2014 kregen paarden via een maagsonde één gram natriumbicarbonaat per kilogram lichaamsgewicht. Bij een paard van 500 kilogram komt dat neer op 500 gram. De pH in de blindedarm steeg, maar de paarden ontwikkelden ook metabole alkalemie, een hoger natriumgehalte en een lager kaliumgehalte in het bloed. De resultaten tonen dat een voldoende hoge orale dosering wel degelijk effecten voorbij de maag kan hebben, maar zij ondersteunen niet het dagelijks geven van twee eetlepels als onschuldige voedingsmaatregel. De onderzochte hoeveelheid was vele malen groter en werd onder gecontroleerde omstandigheden toegediend. Taylor et al., Equine Veterinary Journal, 2014

Achterdarmverzuring wordt in de eerste plaats aangepakt door het rantsoen te beoordelen. De hoeveelheid zetmeel en suiker per maaltijd, de totale krachtvoeropname, de beschikbaarheid van ruwvoer, voerwisselingen en het eetpatroon hebben rechtstreeks invloed op de fermentatie in de achterdarm. Een buffer toevoegen zonder de oorzaak in het rantsoen te veranderen, biedt geen duurzame oplossing.

Invloed op bloed en elektrolyten

Natriumbicarbonaat levert natrium en kan de zuur-basebalans beïnvloeden. In een onderzoek uit 1997 kregen paarden orale doseringen van 250, 1.000 of 1.500 milligram per kilogram lichaamsgewicht. Alle onderzochte doseringen veroorzaakten meetbare veranderingen, waaronder metabole alkalose, een verhoogde natriumconcentratie, een verlaagde kaliumconcentratie en een hogere osmolaliteit van het bloed. De paarden hadden tijdens het experiment geen vrije toegang tot voer en water, waardoor de uitkomsten niet rechtstreeks naar gewone dagelijkse omstandigheden kunnen worden vertaald. De studie maakt wel duidelijk dat natriumbicarbonaat bij voldoende hoge doseringen geen fysiologisch neutrale stof is. Rivas et al., American Journal of Veterinary Research, 1997

Twee afgestreken eetlepels wegen afhankelijk van het product en de manier van scheppen ongeveer 25 tot 30 gram. Dat is aanzienlijk minder dan de hoeveelheden uit deze onderzoeken. Er is daarom geen grond om te beweren dat ieder gezond volwassen paard na enkele dagen twee eetlepels baking soda zeker een elektrolytenverstoring ontwikkelt. Tegelijk is er voor deze hoeveelheid geen bewezen voordeel tegen wormen of als algemene gezondheidskuur. Een onnodige stof geven omdat de hoeveelheid waarschijnlijk geen acute vergiftiging veroorzaakt, is iets anders dan aantonen dat het gebruik werkzaam en verantwoord is.

Extra voorzichtigheid is nodig bij paarden die onvoldoende drinken, uitgedroogd zijn, nierproblemen hebben, veel zweten of al zout, elektrolyten en mineralenmengsels krijgen. De totale natriuminname en de verhouding tussen natrium, kalium en chloride moeten binnen het gehele rantsoen worden beoordeeld. Bij een medische noodzaak kan een dierenarts natriumbicarbonaat gericht inzetten, maar dan gebeurt dat op basis van onderzoek, lichaamsgewicht en zo nodig controle van bloedwaarden.

Baking soda als prestatiebevorderend middel

Natriumbicarbonaat is in de paardensport ook bekend door zogenoemd “milkshaken”. Daarbij worden grote hoeveelheden toegediend met de bedoeling de verzuring tijdens zware inspanning te bufferen. Een systematische review uit 2020 vond geen overtuigend bewijs dat acute toediening de loopprestatie van getrainde dravers en volbloeden verbetert. Het gebruik kan wel duidelijke veranderingen in de bloedwaarden veroorzaken en binnen de wedstrijdsport gevolgen hebben voor controle en regelgeving. Denham en Hulme, 2020

Het sportgebruik van hoge doseringen staat ver af van een kleine hoeveelheid in het voer, maar laat wel zien dat natriumbicarbonaat biologisch actief is. Wie met een paard aan wedstrijden deelneemt, moet altijd de actuele regels van de eigen sportbond raadplegen en geen grote hoeveelheden buffers of onbekende supplementen geven rondom een wedstrijd.

Baking soda op open wonden

Voor het strooien van baking soda in een open paardenwond of het aanbrengen van een pasta bestaat geen goede wetenschappelijke onderbouwing. Het huishoudelijke product is niet steriel en de alkalische, geconcentreerde omgeving kan levende cellen in het wondbed irriteren. Een wond heeft fibroblasten, keratinocyten en een zorgvuldig gereguleerd vochtig milieu nodig om nieuw weefsel en huid te vormen. Dat een product bacteriën onder laboratoriumomstandigheden kan remmen of geuren kan neutraliseren, betekent niet dat het geschikt is voor contact met kwetsbaar wondweefsel.

Een wetenschappelijk overzicht uit 2024 van behandelingen voor paardenwonden noemt baking soda niet als aangetoonde methode om infectie te bestrijden, genezing te versnellen of wild vlees te voorkomen. Voor verse wonden ligt de nadruk op grondig spoelen, het verwijderen van zichtbaar vuil, beoordeling van beschadigde structuren, passend wondmanagement en zo nodig veterinaire behandeling. Ribeiro et al., 2024 De klinische richtlijn van de British Equine Veterinary Association beschrijft schoon leidingwater of een geschikte spoelvloeistof als mogelijke keuze voor wondreiniging. Baking soda hoort niet tot de geadviseerde standaardmiddelen. BEVA-richtlijn voor wondmanagement

Een wond in de buurt van een gewricht of peesschede, een diepe steekwond, hevige bloeding, zichtbare pees of bot, aanhoudende kreupelheid, ernstige zwelling of een verontreinigde wond vraagt direct om een dierenarts. Zelf aangebrachte poeders, pasta’s en gekleurde sprays kunnen de beoordeling bemoeilijken en kostbare tijd verloren laten gaan.

Wild vlees en slecht genezende wonden

Wild vlees is overmatige groei van granulatieweefsel, vooral bij wonden aan de onderbenen. Het ontstaat door een samenspel van plaats, beweging, ontsteking, infectie, wondspanning en de afwijkende ontstekingsreactie van het paardenbeen. Er is geen bewijs dat baking soda wild vlees voorkomt of wegneemt. Een sterk uitdrogende of irriterende stof kan het wondbed beschadigen zonder de onderliggende oorzaak op te lossen. De behandeling kan onder meer bestaan uit gericht wondmanagement, drukverbanden, verwijdering van overtollig granulatieweefsel en zorgvuldig gekozen medicatie onder begeleiding van de dierenarts.

Mok, regenschurft en andere huidproblemen

Baking soda wordt soms met water tot een pasta gemengd en op mok, regenschurft, jeukende plekken of vermeende schimmelinfecties aangebracht. Ook hiervoor ontbreekt goed onderzoek bij paarden. Mok is geen diagnose met één vaste oorzaak, maar een verzamelnaam voor huidontsteking in de kootholte. Vocht, irritatie, bacteriën, mijten, contactallergie, zonnebrand, vaatproblemen en andere onderliggende aandoeningen kunnen afzonderlijk of gelijktijdig een rol spelen. Een alkalische pasta kan korsten uitdrogen of de huid tijdelijk anders laten aanvoelen, maar toont niet aan dat de werkelijke oorzaak wordt behandeld.

Een beschadigde huidbarrière kan gevoelig reageren op veranderingen in zuurgraad. Baking soda kan prikken, uitdrogen en irritatie versterken, vooral wanneer de huid al rood, gebarsten of nattend is. Bij aanhoudende mok, pijn, warmte, zwelling, nattende huid of uitbreiding van de plekken is onderzoek nodig. Een behandeling die bij een oppervlakkige bacteriële component past, kan ongeschikt zijn wanneer mijten, overgevoeligheid of een onderliggende vaat- of immuunaandoening de klachten onderhouden.

Insectenbeten en jeuk

Een pasta van baking soda wordt bij mensen soms als huismiddel op een insectenbeet aangebracht. Voor een betrouwbare werking bij paarden ontbreekt bewijs. Koelen en voorkomen dat het paard de huid verder beschadigt zijn doorgaans veiliger eerste maatregelen. Bij snel toenemende zwelling, galbulten, benauwdheid, sloomheid of zwelling rond ogen en neus is directe veterinaire beoordeling nodig. Baking soda behandelt geen allergische noodreactie en kan noodzakelijke hulp niet vervangen.

Hoef, rotstraal en witte lijn

Ook bij rotstraal en aantasting van de witte lijn wordt baking soda genoemd vanwege het alkalische karakter en de veronderstelde remming van micro-organismen. Er is geen overtuigend klinisch bewijs dat huishoudelijk natriumbicarbonaat deze aandoeningen bij paarden geneest. Rotstraal en witte-lijnaantasting vragen om het verwijderen van aangetast en los materiaal, verbetering van hygiëne en droogte, herstel van hoefbalans en zo nodig een doelgerichte lokale behandeling. Een poeder in diepe groeven strooien kan vocht en vuil insluiten en geeft geen zekerheid dat aangetast weefsel voldoende wordt bereikt.

Gebruik rond mond en gebit

Baking soda hoort niet zonder begeleiding in de mond van een paard te worden geschrobd of als zelfgemaakte spoeling te worden toegediend. Gebitsproblemen, ontstoken slijmvliezen, een onaangename geur en problemen met kauwen kunnen samenhangen met scherpe glazuurpunten, diastasen, voerophoping, beschadigde kiezen, ontsteking of andere gebitsaandoeningen. Een alkalische spoeling neemt die oorzaak niet weg en kan bij onjuiste toediening worden ingeslikt of ingeademd. Gebitsonderzoek en behandeling horen bij een bevoegde paardengebitsbehandelaar of dierenarts.

Wanneer baking soda per ongeluk is gegeven

Wanneer een gezond volwassen paard eenmalig een kleine hoeveelheid binnenkrijgt, is dat niet automatisch een vergiftiging. Zorg voor onbeperkte toegang tot schoon drinkwater en geef niet verder. De ernst hangt af van de hoeveelheid, het lichaamsgewicht, de hydratatie, de nierfunctie en andere bronnen van zout en elektrolyten. Neem contact op met de dierenarts wanneer een grote of onbekende hoeveelheid is opgenomen of wanneer het paard sloom wordt, koliekverschijnselen ontwikkelt, opvallend veel drinkt, diarree krijgt, spierzwakte vertoont of neurologisch afwijkend gedrag laat zien. Bewaar de verpakking en geef door om welk product het ging, want baking soda en bakpoeder hebben niet dezelfde samenstelling.

Een stof met werking, maar geen wondermiddel

Baking soda is geen betekenisloos keukenpoeder. Natriumbicarbonaat kan zuur neutraliseren en bij voldoende hoge doseringen de pH, bloedwaarden en elektrolytenbalans van een paard beïnvloeden. Juist daarom moet het gebruik worden gekoppeld aan een duidelijk doel en betrouwbare kennis. Er is geen bewijs dat het rode bloedwormen doodt, maagzweren geneest, open wonden veilig ontsmet, wild vlees voorkomt, mok behandelt of rotstraal oplost.

Binnen een veterinaire behandeling of een zorgvuldig samengesteld product kan natriumbicarbonaat een specifieke functie hebben. Dat rechtvaardigt niet het vrij geven of aanbrengen van huishoudelijke baking soda voor uiteenlopende klachten. Verantwoord paardenwelzijn begint niet bij de vraag of een middel natuurlijk of goedkoop is, maar bij de vraag wat er werkelijk aan de hand is, of de werking bij paarden is aangetoond en welke belasting de behandeling voor het individuele paard met zich meebrengt.